• سال اقتصاد مقاومتی؛ تولید - اشتغال گرامی باد            • لحظه هایت زیباست ؛‌ چون خدا، عشق و امید در وجودت جاریست           
سبک زندگی اسلامی/ ویژگی خانواده قرآنی تاریخ:1396/4/21

نویسنده: حجت الاسلام حسين اردستاني
خانواده در اسلام کانون عبودیت پروردگار است و اسلام اساس خانواده را بر مودت و رحمت می داند و برحفظ و تشکیل آن تأکید زیادی دارد.

 

مقدمه 

قرآن کریم چشمه فیاضی است که هدفی جز تربیت و هدایت انسانها و رهنمون ساختن کاروان بشری به سرمنزل سعادت دنبال نمی کند. اهمیت تشکیل خانواده و شئون واصول مربوط به آن در دین اسلام واضح تر است از آنکه نیازی به اثبات داشته باشد و همین اهمیت هم باعث شده است که خداوند جلّ شأنه در قرآن جملاتی نهایی و سازنده ترین مطالب را مطرح نمایند. 

قرآن به عنوان منبع اصلی ولا یزال دین مبین اسلام؛ بر کارکرد انسانی و اجتماعی خانواده توجه داشته و دستوراتی نجات بخش و روشنگر در این باره فرود آورده است ، به جهت اهمیت و تأثیری که این نهاد مقدس در رسیدن به اهداف عالیه انسانی در جوامع بشری دارد، از دیر باز مورد توجه جامعه شناسان و اندیشمندان قرار گرفته و تألیفات زیادی نیز در این زمینه انجام شده است که از آن جمله کتاب خانواده در قرآن تألیف احمد بهشتی؛ کانون مهرورزی تألیف عباس پسندیده و دینداری و رضامندی خانوادگی تألیف مجتبی حیدری می باشد. 

امروزه اختلال در نظام مقدس خانواده و بی اعتنایی به اصول ضروری و ارزشهای آن است که پایه های اصلی زندگی را به تباهی کشیده و مهمترین عامل در ارتکاب رفتارهای هنجار شکن قلمداد شده است. 

در این مقاله تلاش شده است که با معرفی الگوها واسوه هایی که در قرآن به عنوان خانواده های برتر شناخته شده اند ، راهی را در پیش روی خانواده  قرار دهد تا این نهاد مقدس بتوانند از به تباهی کشیده شدن فرزندان و به تبع آن جامعه جلوگیری نماید. 

 

جایگاه خانواده در اسلام 

خانواده در اسلام کانون عبودیت پروردگار است و اسلام اساس خانواده را بر مودت و رحمت می داند و برحفظ و تشکیل آن تأکید زیادی دارد.مثلاً در این آیه 32 سوره مبارکه نور در مورد اهمیت تشکیل خانواده می فرماید«وانکحوا الأیامی منکم و الصالحین من عبادکم و امائکم إن یکونوا فقراءَ یغنهم الله من فضله والله واسع علیم» 

در محیط خانواده ؛فرزند نیاز تکوینی و مستقیم خود را به پدر ومادر تأمین می کند و زن و شوهر نیاز جنسی و عاطفی خود را به وسیله یکدیگر برطرف می کنند. 

اسلام برای خانواده از ابتدای تشکیل آن برنامه ویژه ای دارد .نحوه معاشرت اعضای خانواده؛روابط والدین و فرزندان هریک دستورات خاصی دارد. 

از دید اسلام اساس زندگی خانوادگی برمحبت و عشق بنا شده است.خدواند در قرآن در آیه 21 سوره مبارکه روم می فرماید:« و من ایاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها و جعل بینکم موده ورحمه ان فی ذلک لایات لقوم یتفکرون ؛ و از نشانه هی او اینکه همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا درکنار انان آرامش یابید؛و میانتان مودت و رحمت قرار داد در این نشانه هایی است برای گروهی که تفکر می کنند.» 

 

هدف خداوند از بیان آیه این است که میان دو همسر مودت و مهر و محبت برقرار باشد و در کنار هم احساس آرامش کنند . بنابراین اصل در زندگی خانوادگی وجود فضایی آرام و محبت آمیز است . زن و شوهر باید سعی کنند که در محیط خانواده؛میان اعضاءآرامش به وجود آید و روز به روز ؛عواطف و محبتشان به هم بیش تر شود. 

 

الگوهای خانواده در قرآن      

اسلام در روش تربیتی خود ؛انسانها را به الگوها و نمونه هایی برتر توجه می دهد.در واقع تأثیر الگوها در ساخته شدن فرد و جامعه برکسی پوشیده نیست و هر خانوداه ای که می تواند برای ایجاد آرامش و موفقیت در زندگی به این الگوها و نمونه ها توجه ویژه داشته باشد. که یک نمونه از خانواده ای برتر در قرآن خاندان حضرت ابراهیم(ع)است. 

خداوند در آیه 33و34 سوره مبارکه آل عمران به برگزیده بودن این خاندان اشاره فرموده است.    

 

«انّ الله اصطفی آدم و نوحا و ال ابراهیم و ال عمران علی العالمین ؛ ذریه بعضها من بعض و الله سمیع علیم ؛ خداوند آدم ابوالبشر و نوح آل ابراهیم و آل عمران را برجهانیان برتری داد.خاندان و دودمانی که برخی از برخی دیگر نشأت گرفته و با هم دارای پیوند و ارتباط بودند و خداوند شنوای دانا است.» 

و در آیه 72 سوره مبارکه انبیاء «ووهبنا له اسحق ویعقوب نافله وکلا جعلنا صالحین»به یکی از مهمترین مواهب خدا به ابراهیم(ع) که داشتن فرزندی صالح و نسلی برومند و شایسته است اشاره کرده و می فرماید: ما به او اسحاق را بخشیدیم و یعقوب فرزند اسحاق را به او افزودیم وهمه آنها را مردانی صالح و شایسته و مفید قرار دادیم. 

یک نمونه دیگر از خانواده های برتر در قرآن کریم خاندان حضرت مریم(س)است که قرآن از این خاندان به عنوان آل عمران یاد می کند.حضرت مریم و پدر و مادرش یکی از خانواده ای برگزیده و برتر به جهانیان معرفی شده اند. آن حضرت دست پرورده مادری است که طبق آیه 35 سوره مبارکه آل عمران«اذ قالت امرات عمران رب انی نذرت لک ما فی بطنی محررا فتقبل منی انک انت السمیع العلیم» فرزند خودرا به پناه خدا سپرد و خدمتگزار صومعه قرار داد.پس پروردگارش او را با حسن قبول پذیرا شد و او را به تربیتی نیکو پرورش داد. 

و مادر فرزندی است که خداوند بشارت داد که در دنیا و آخرت آبرومند و از مقربان در گاه خداوند باشد و با خلق در گهواره سخن گوید«اذ قالت الملائکه یا مریم ان الله یبشرک بکلمه منه اسمه المسیح عیسی ابن مریم وجیها فی الدنیا والاخره ومن المقربین*ویکلم الناس فی المهد وکهلا ومن الصالحین» (آل عمران/45-44 ) 

 

برترین  الگوی خانواده در اسلام 

اسلام اهل بیت پیامبر اکرم را به عنوان نمونه ی کامل از خانواده برتر معرفی و صلاحیت الگویی آن را بای جهانیان امضاء کرده است. 

خداوند سبحان در آیه 33 سوره مبارکه احزاب این خانواده را از هرگونه رجس و پلیدی مبرا دانسته است.«انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت ویطهرکم تطهیرا» 

 

آیه مباهله هم درباره اعضای این خانواده نازل شده و عظمت معنوی و عرفانی آنان را به نمایش گذاشته است. 

این خانواده از پیوند ملکوتی حضرت علی(علیه السلام )و فاطمه(سلام علیها)تشکیل شده که آن دو مصداق اتم انسان کامل هستند.طبق گفته پیامبر گرامی(صلی الله علیه وآله) این دو کفو و همتای همدیگر هستند و پیوند آن دو در آسمانها و نزد عرشیان برقرار شد و در جمع زمینیان تحقق عینی یافت. پیامبر همچنین این خاندان را اسوه و الگوی امت خویش خوانده و فرمود: زندگی علی(علیه السلام) و فاطمه(سلام علیها)سراسر الگوست؛ همسر داری علی؛ مدیریت او در خانه و خانواده؛شوهر داری فاطمه؛خانه داری و تربیت فرزند او در عالم نظیر ندارد و تا قیامت برای جهانیان نور افشانی می کند. 

 

خانواده کانون عبودیت پروردگار 

اصلی ترین کار برای تحول و ارتقای فرهنگی جامعه ارتقای فرهنگ دینی در خانواده است.دین مبین اسلام، به عنوان برنامه ای جامع و مدون؛دستورهای دقیق و منظمی را برای سعادت دنیوی و اخروی انسانها ارائه کرده است. که یکی از عمده ترین دستورهای اسلام برای پیروان خود مداومت بر یاد خداوند متعال است. 

از نظر اسلام و قرآن ؛یاد خدا آرامش بخش دل ها و تأمین کننده بهداشت روانی است.«الا بذکرالله تطمئن القلوب، آگاه باشید که با یاد خدا دلها آرام می گیرد.» 

اولیای دین هم ؛با توجه به اهمیت خانواده در حیات انسانی مطالب ارزشمندی را بیان نموده اند که توجه به قرآن و احادیثی که از ائمه به ما رسیده است تضمین کننده موفقیت و کامیابی خانواده می باشد. 

مطالعه منابع دینی نشان می  دهد که محور و اساس پایداری خانواده و رضایت زناشویی در گروه مودت و رحمت میان همسران است که از آن به عنوان حسن خلق تعبیر می شود. 

پس با این مقدمه به بیان اولین وبژگی خانواده های قرآنی که همان اخلاق خوش (نیکو)است می پردازیم و در مباحث بعدی به ویژگیهای دیگر می پردازیم. 

 

خوش اخلاقی و مودت 

زن وشوهر به خاطر خود و فرزندانشان لازم است یک سلسله مسائل اخلاقی را که قرآن مجید و روایات برآن تأکید دارند را رعایت کنند. 

همسران به خاطر معاشرت نزدیکی که باهم دارند بیش از همه نیاز مند رعایت این اصل مهم یعنی خوش خلقی و پرهیز از بدخلقی هستند خانواده ای که افراد آن با روی خوش وگشاده با یکدیگر برخورد می نمایند؛با نشاط و پر انرژی است.در رابطه با آراسته بودن به حسنات اخلاقی در منابع اسلامی بسیاری از آیات وروایات مردان را به خوش اخلاقی با همسرانشان فرا می خوانند. 

قرآن کریم در آیه 19سوره مبارکه نساء به مردان دستور می دهد با همسران خود به طور شایسته رفتار کنند. عاشروهن بالمعروف: با همسران خودبه شایستگی ونیکویی معاشرت نمایید. 

پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله)نیز فرمود:خیرکم خیرکم لأهله وأنا خیرکم لأهلی  بهترین شما کسی است که برای خانواده خود بهترین است و من بهترین افراد برای خانواده هستم. 

برهمین اساس بود که امام صادق(علیه اسلام) در مورد حسن خلق و ابراز عشق و علاقه پیامبران می فرمایند: من اخلاق الانبیاء حب نساء از اخلاق پیامبران(علیهم اسلام) دوست داشتن زنان است. 

انس درباره شخص رسول خدا می گوید:ایشان با خانواده اش مهربان و بلکه مهربان ترین مردم نسبت به فرزندان و خانواده بود. همچنین طبق روایتی از انس زمانیکه از عایشه پرسیدند اخلاق پیامبر با خانواده اش چگونه بود ؟گفت:نیک خوترین مردمان بود .نه دشنام می داد و نه بد زبانی می کرد و نه اهل هیاهو به راه انداختن در کوچه و بازار بود و نه بدی را به جبران می کرد؛بلکه می بخشید و گذشت می کرد. 

 

مدارا و گذشت 

یکی دیگر از ویژگیهای خانواده هایی که قرآن را الگو واسوه خود قرار داده اند عفو وگذشت در مقابل اشتباه وخطاهایی است که خواسته یا ناخواسته از دو طرف سر می زند.زن امکان دارد در مسئله خانه داری؛پخت و پز؛رعایت حق شوهر دچار خطا گردد؛مرد نیز ممکن است در رفتار و کردار؛اخلاق و روش دچار اشتباه شود که همه این اشتباهات قابل گذشت و اغماض است.در آموزه های دینی و اسلامی برمدارا و گذشت و صبر تأکید فراوان شده است. 

که به فرموده قرآن مجید عفو و گذشت از موارد احسان؛آراسته به احسان محبوب خدااست 

«والعافین عن الناس ولله یحب المحسنین»  آل عمران/134 

در روایات فراوانی نیز برگذشت و مدارا کردن همسران در مقابل اشتباهات و بد خلقی یکدیگر تأکید شده است. پیامبر اکرم(صلی الله علیه وآله)در باره صبر بربدخلقی زن وتحمل او می فرماید: 

«من صبر علی خُلق امراة سیة الخلق واحتسب فی ذلک الأجر أعطاه الله ثواب الشاکرین فی الآخرة ؛ کسی که برای نیل به پاداش الهی براخلاق بد همسرخود صبر کند ؛خداوند ثواب شاکران را به او عطا خواهد کرد.» 

 

امام باقر(علیه السلام)در توصیه زنان به صبر براذیت های شوهر می فرماید:«جها د المراة أن تصبر علی ما تری من أذی زوجها وغیرته ؛ جهاد زن آن است که بر آزارهای شوهر و غیرت ورزی بی مورد او صبر کند.» 

بر اساس همین آیات و روایات است که عفو محبوب خدا ؛و اجرعفو کننده برخدا است.مرد و زن اگر در هنگام خطا عفو و گذشت را شیوه رفتاری خود قرار دهند و مدتی این رفتار نیک را تمرین کنند پس از اندک زمانی به این صفت ملکوتی آراسته خواهند شد و در پرتو همین آیات و روایات زندگی شیرین و موفقی خواهند داشت. 

 

تربیت نسل توحیدی 

از تکالیف والدین ؛کوشش در رشد و پرورش استعدادهای کودک در حد امکان و توانایی ؛مراقبت در رفتار وکردار خود درجایگاه الگوی کودک؛اعمال نفوذ در طفل برای یافتن کرامت نفس است.برای رسیدن به این اهداف خانواده باید مرکز آموزش اخلاق؛دفاع از حق و پرهیز از غرور بیجا باشد.چرا که کودک بیشتر وقت خود را در خانه می گذراند. از این رو مسایل بیشتری را به وِیژه در جنبه های اخلاقی و رفتاری می آموزد. 

 

 فرزندان در خانواده هایی که قرآن و آموزه های آن را الگوی خود قرار داده اند، مورد تکریم و احترام قرار گرفته و با شخصیت بار می آیند؛ به سئوالات آنها به صورت منطقی و متناسب با میزان درک و فهم آنها پاسخ داده می شود ؛شجاع بار می آیند. 

در این گونه خانواده ها پدر و مادر بی جهت بین فرزندانش فرق نمی گذارند و از این طریق حس حسادت و کینه توزی که یکی از رذایل اخلاقی است را از بین برده و حس عدالت پروری را تقویت می کنند. 

در سخنی ؛امیر مؤمنان امام علی(ع) به فرزند گرامیش امام حسن(علیه السلام)فرمود: 

«و انما قلب الحدث کالارض الخالیه ما القی فیها من شیء قبلته؛ قلب کودکان چونان زمین کاشته نشده آمادگی پذیرش هر بذری است که در آن پاشیده شود.» 

 

نتیجه گیری 

با مطالعات انجام شده روشن شد که خانواده پایدارترین و اساسی ترین نهاد انسانی است که با تأسی از الگوها و نمونه هایی که دین اسلام در کتاب خود قرآن از آنها یاد کرده می تواند سعادت و بهروزی را نصیب زندگی خود و جامعه کند و بتواند بهترین عواملی که باعث موفقیت و سعادت مندی خانواده می شود را در زندگی خود پیاده کند و از این طریق جامعه را از هرگونه پلیدی پاک کند. 

 

منابع : 

قرآن کریم 

تفسیر نمونه ؛ جلد2؛ آیت الله مکارم شیرازی 

اخلاق در قرآن، محمد حسین اسکندری؛ انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) 

نظام خانواده در اسلام؛ استاد حسین انصاریان؛ انتشارات ام ابیها 

کانون مهر ورزی؛ عباس پسندیده؛ انتشارات مرکز امور زنان و خانواده نهاد ریاست جمهوری 

دینداری و رضامندی خانوادگی؛ مجتبی حیدری؛ انتشارات مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره) 

 

سخن روز :::
قضاوت:
” اگر بخواهيد دائم درمورد انسان ها قضاوت كنيد، هرگز فرصت دوست داشتن آنها را نخواهيد داشت! „

تصویر هفته :::
هفته دفاع مقدس
مقاله
:::
اهداف و زمينه هاي قيام عاشورا در كلام امام حسين(ع)
خطابه ها، تقريرات و روايات نقل شده از امام حسين (ع) در رابطه با قيام عاشورا به اندازه اي است كه مي تواند زمينه ها و انگيزه هاي اين حركت عظيم را روشن كند.
حدیث
:::
امام على عليه السلام:
أَربَعٌ مَنْ أُعْطيَهُنَّ فَقَدْ أُعْطيَ خَيرَ الدُّنيا وَ الْآخرةِ صِدقُ حَديثٍ وَ أَداءُ أَمانَةٍ وَ عِفَّةُ بَطنٍ وَ حُسْنُ خُلق ؛‏
چهار چيز است كه به هر كس داده شود خير دنيا و آخرت به او داده شده است: راستگويى، اداء امانت، حلال خورى و خوش اخلاقى.
«تصنیف غررالحکم و دررالکلم ص 217 ، ح 4282»
یادداشت
:::
فرزندتان را این گونه به مدرسه بفرستید
اول مهر برای همه جزء خاطرات فراموش‌نشدنی است، هرچقدر هم که با گریه و ناراحتی همراه بوده باشد. اما به هر حال اولین روز مدرسه پر از تلاطم‌های عاطفی است.
نظرسنجی
:::
به نظر شما سازمان تاکنون در کدامیک از برنامه های زیر موفق تر عمل کرده است؟