چاپ و نشر قرآن كريم در دو دهه پس از انقلاب اسلامي ايران از رشد چشمگيري برخوردار بوده است. آمار دقيقي از شمارگان واقعي چاپ و نشر قرآن كريم در دست نيست; اما براساس آمار تقريبي موجود، اين روند در حال افزايش است. چنان كه در جدول شمارة 1 آمده است، شمارگان چاپ قرآن كريم از سال 1357 تا 1382 (بجز سال 1360) كه آماري موجود نيست) بيش از 70 ميليون جلد بوده است. به عبارت ديگر به طور ميانگين در 25 سال گذشته در هر سال 2 ميليون جلد قرآن كريم چاپ و نشر شده است. شمارگان قرآن در سال 1359، دو هزار جلد بوده كه در سال 1376 به بالاترين حد خود يعني 12 ميليون و 568 هزار جلد رسيده است. در حال حاضر ميانگين چاپ قرآن كريم سالانه 5 ميليون جلد تخمين زده ميشود. شمارگان كل قرآن هاي ترجمه نيز به همين نسبت از افزايش چشمگيري برخوردار بوده و هر ساله بر تنوع ترجمة قرآن كريم افزوده شده است.
چاپ و نشر ترجمههاي قرآن كريم
پس از پيروزي انقلاب اسلامي و گسترش فرهنگ قرآني در جامعه، مسأله ترجمه قرآن نيز مورد توجه بيشتر قرار گرفت و تحولي جديد در راستاي نقد و بررسي ترجمهها و اصلاح كژيها و نارساييهاي آنها و همچنين پديد آوردن ترجمههايي دقيق آغاز شد. بدين ترتيب با ارائه ترجمههاي جديد و روند نقادي آنها روز به روز بر دقت و شيوايي ترجمهها افزوده شد به گونهاي كه در دهه هفتاد بهترين ترجمههاي تاريخ ترجمه به زبان فارسي نمايان شدند. پس از پيروزي انقلاب اسلامي تا آذرماه 1382 حدود 30 ترجمه كامل قرآن كريم و چندين ترجمه پارهاي از قرآن كريم صورت گرفته است.
شايان ذكر است كه علاوه بر ترجمه قرآن كريم به زبان فارسي، در بعد از انقلاب نيز به زبان هاي ديگر، تركي آذري، كردي، انگليسي، فرانسوي و... ترجمه شده است. و محققان و صاحب نظران فن ترجمه هر روز تلاش هستند كه ترجمهاي دقيق، سليس و روان را به جامعه عرضه نمايند.
انتشار ترجمههاي منظوم از قرآن كريم در دهه هفتاد، فصل نويني در چاپ و نشر ترجمههاي فارسي قرآن كريم ميباشد.
سازمانها و مؤسسات چاپ و نشر قرآن كريم
سازمانها و مؤسساتي كه در پي ميآيد، از سال 1373 به منظور چاپ و نشر هر چه مطلوبتر قرآن كريم تأسيس شدهاند.
مؤسسه الهادي
اين موسسه بنا به دستور حضرت آيت الله مشكيني در سال 1376 جهت چاپ و نشر مصحف شريف با قيمت مناسب و دسترسي عموم علاقهمندان به قرآن تأسيس گرديد. اين مؤسسه تاكنون مبادرت به چاپ و نشر بيش از 000/000/2 جلد قرآن كريم نموده و با بهترين كيفيت و به قيمت تمام شده در اختيار كليه مراكز فرهنگي و تبليغي قرار داده است و به همين سبب در سال 1376 در مراسم تجليل از خادمان قرآن موفق به دريافت لوح تقدير از دست رياست محترم جمهوري گرديده است.
اين مؤسسه در همين زمينه و جهت رفع نياز قشرهاي مختلف جامعه اقداماتي در جهت چاپ قرآن در ابعاد و خطوط و ترجمههاي مختلف نموده كه انشأالله در آينده نزديك در اختيار علاقهمندان قرار خواهد گرفت. از ديگر اهداف آينده اين مؤسسه، چاپ و نشر ساير كتب مذهبي است.
فهرست قرآنهايي كه توسط اين مؤسسه منتشر شده است، به اين قرار است:
-
قرآن قطع رحلي، با ترجمه زير، خط عثمان طه و ترجمه مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن قطع وزيري، با ترجمه مقابل، خط عثمان طه و ترجمه مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن قطع وزيري، با ترجمه زير، خط عثمان طه و ترجمه مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن قطع وزيري، بدون ترجمه، خط عثمان طه.
-
قرآن قطع وزيري، بدون ترجمه، خط استاد اشرفي.
-
قرآن قطع رقعي، بدون ترجمة، خط عثمان طه.
-
قرآن قطع جيبي، بدون ترجمه، خط عثمان طه.
فعاليتهاي در دست اقدام مؤسسه كه انشأالله در آينده در اختيار علاقهمندان قرار خواهد گرفت، به اين شرح است:
-
قرآن قطع وزيري، با ترجمه مقابل، خط عثمان طه، ترجمه حضرت آيت الله مشكيني.
-
قرآن قطع وزيري، با ترجمه مقابل، خط استاد اشرفي، ترجمه حضرت آيت الله مشكيني.
-
قرآن قطع وزيري، با ترجمه، خط استاد كيخايي، ترجمه حضرت آيت الله مشكينيو
-
قرآن قطع رحل كوچك، با ترجمه زير، خط عثمان طه، ترجمه مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن قطع رحلي كوچك، با ترجمه مقابل، خط عثمان طه، ترجمه مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن قطع رقعي، با ترجمه زير، خط عثمان طه، ترجمة مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن قطع رقعي، با ترجمه مقابل، خط عثمان طه، ترجمه مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن قطع جيبي، با ترجمه زير، خط عثمان طه، ترجمه مرحوم قمشهاي.
-
قرآن قطع جيبي، با ترجمه مقابل، خط عثمان طه، ترجمه مرحوم الهي قمشهاي.
-
قرآن، با ترجمه و بدون ترجمه در ابعاد مختلف به خط استاد كيخايي.
شركت چاپ و انتشارات اسوه
شركت چاپ و انتشارات اسوه (سهامي خاص) وابسته به سازمان اوقاف و امور خيريه در سال 1369ش در شهر مقدس قم تأسيس گرديد. هدف از تأسيس آن، چاپ و نشر قرآن كريم در نهايت انسجام، دقت، صحت در قطعهاي مختلف و با ترجمههاي گوناگون و مورد نياز جوامع بشري در شمارگانهاي ميليوني در داخل و خارج كشور بوده است.
خوشبختانه اين شركت در زمان نسبتاً كوتاهي كه از تأسيس آن ميگذرد، توانسته است علاوه بر انتشار ميليونها جلد قرآن كريم در قطعهاي مختلف، دهها ميليون جلد جزوات درسي و آموزشي قرآني و نيز بيش از 75 عنوان كتاب در زمينههاي علوم قرآني و معارف اسلامي و كتب مرجع و پايه در شمارگانهاي بالا عرضه نمايد كه مورد استقبال علاقهمندان قرار گرفته است و هم اكنون حدود چهل عنوان جديد را در دست تحقيق و بررسي دارد. ذكر اين نكته لازم است كه بيش از نود درصد انتشارات اين شركت به قرآن كريم اختصاص دارد و ده درصد ديگر را كتب مرجع و پايه و معارف قرآني و علوم اسلامي تشكيل ميدهد.
چاپخانه بزرگ قرآن كريم
در اهداف بلند و متعالي نظام مقدس جمهوري اسلامي و در جهت گسترش و اعتلاي هرچه بيشتر فرهنگ اصيل اسلامي و قرآني و همچنين نظارت عميق و وسيع تر بر چاپ و نشر قرآن شريف، چاپخانه بزرگ قرآن كريم در سال 1373 در شهر علم و اجتهاد و در كنار حوزه پربركت و معظم علمية قم در زميني به وسعت 40 هزار مترمربع و زيربناي 13000 مترمربع و با به كارگيري جديدترين ابزار و وسايل در زمينة توليد كتاب اعم از دستگاههاي ليتوگرافي، ماشينهاي چاپ و صحافي با ظرفيت توليد 5000 جلد قرآن مجيد در روز تأسيس و راه اندازي گرديد. اين چاپخانه از بدو تأسيس تاكنون با توليد بيش از 5/3 ميليون جلد قرآن كريم در قطعها و خطهاي مختلف، بيش از هشت ميليون جلد قرآن در مقاطع مختلف تحصيلي و همچنين چاپ و نشر نزديك به 100 عنوان كتب فقهي و علوم قرآني به كار ادامه داده و همچنان رو به گسترش بوده و كارهاي بزرگ تري نيز در همين زمينه در دست تهيه دارد.
از جمله كارهاي اين مجموعه بزرگ قرآني چاپ قرآن با خط عثمان طه در قطعها و با طرحهاي مختلف، خط استاد محمدرضا قنبري در قطع رحلي و با چاپ نفيس 6 رنگ، خط رايانهاي عثمان طه در دو قطع وزيري و رحلي جهت كنفرانس سران كشورهاي اسلامي و چاپ ترجمههاي استاد مرحوم مهدي الهي قمشهاي و محمدكاظم معزي را ميتوان نام برد. همچنين در حال حاضر قرآنهايي با خط استاد محمدرضا افشاري، استاد مرحوم احمد نيريزي و خط جديد رايانهاي عثمان طه و خط نستعليق خانم فريبا مقصودي و بازسازي اثر نفيس و ارزنده استاد عبدالوهاب نغمه (از خطاطان دورة قاجاريه) و نيز ترجمه جديدي از آقاي حسين استاد ولي و تعداد بسياري از كارها و فعاليتهاي علمي و فرهنگي ديگر در دست اقدام دارد و همچنان به روند صعودي خود در جهت نيل به اهداف تشكيل اين افتخار ملي ادامه ميدهد.
سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي
اين سازمان يكي از سازمانهاي مهم دخيل در امر چاپ و انتشار قرآن كريم است كه از زمان تأسيس تاكنون توانسته است فعاليتهاي ارزندهاي در اين زمينه عرضه كند؛ نظير:
-
چاپ لوح كامل قرآن كريم بر روي يك برگ
اين لوح نفيس به خط عثمان طه و داراي چاپ و تذهيب بسيار زيبايي در 9 رنگ است و در سال 1377 به مناسبت نمايشگاه قرآن كريم به چاپ رسيده و 200 نسخه از آن با يك چاپ اضافي به رنگ طلايي با داشتن شناسنامه براي اهدا به مسئولين كشور در نظر گرفته شد. درخور توضيح است كه تذهيب اين قرآن توسط يك هنرمند ايراني و با در نظر گرفتن سليقه ايراني مي باشد.
اين لوح در سال 1379 نيز با شمارگان 5000 مجدداً چاپ شده است و با هديهاي بسيار نازل در اختيار علاقهمندان قرار دارد.
-
قرآن كريم در دو قطع كوچك و جيبي
يكي 5/10*8 سانتيمتر و ديگري 5/13*10 سانتيمتر با شمارگان هر كدام 10000 جلد در حال آماده سازي است كه كار آن به زودي به اتمام خواهد رسيد. اين نوع قرآن كريم نيز با چند نوع جلد مختلف بر روي كاغذ 40 گرمي تهيه و در اختيار مشتاقان و عاشقان قرار ميگيرد.
-
قرآن ويژه دانشآموزان
حروف چيني و آماده سازي اين قرآن توسط مركز طبع و نشر قرآن جمهوري اسلامي به نحوي انجام شده كه تلاوت آن براي دانشآموزان بسيار ساده باشد. به دليل مشخصات آموزشي اين قرآن ،از سوي سازمان پژوهشي و برنامه ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش براي آموزش در كلاسهاي درس در نظر گرفته شده و پس از هماهنگيهاي به عمل آمده و توافق انجام شده، اين سازمان تعهد نموده است تا تعداد 000/500 جلد از آن را به صورت رايگان چاپ و در اختيار وزارت آموزش و پرورش قرار دهد.
از مشخصات ويژة اين قرآن قطع و نوع جلد آن است. در بررسيهاي به عمل آمده، اين نتيجه حاصل شد كه اين قطع و نوع جلد براي دانشآموزان جذابتر و مأنوستر است. طراحي جلد آن نيز در چهار رنگ انجام شده و سعي شده تا با تنوع جلد جذابيت بيشتري براي جلب دانشآموزان به منظور قرائت آن ايجاد شود. خوش نويسي روي جلد توسط خوشنويس صاحب نام ايران آقاي احصايي انحام شده است. براي عنوان روي جلد نيز «قرآن مجيد» انتخاب شده است زيرا دانشآموزان مدارس با لفظ قرآن مجيد مأنوستر و آشناتر هستند.
-
چاپ قرآن خودآوا
خط اين قرآن را آقاي رضا كيانزاد طراحي نموده است. در اين كتاب اعراب در مكان مشخصي از حروف ادغام شده است و هر حرفي با "آوا" يا "اعراب" خود به صورت پيوسته ظاهر ميشود. در چاپ و صحافي اين قرآن سرعت و دقت ويژهاي در نظر گرفته شد كه با تلاش دست اندركاران چاپ و در نمايشگاه قرآن عرضه شد.
ادارة نظارت بر چاپ و نشر قرآن كريم سازمان تبليغات اسلامي
قرآن امانت بزرگ الهي است كه به عنوان ثقل اكبر از سوي پيامبر اكرم( صلي الله عليه و آله) در ميان امت اسلام به وديعت گذارده شد. خالق متعال صيانت قرآن مجيد را به مصداق آيه شريفه «انا نحن نزلنا الذكر و انا له لحافظون» تضمين فرموده است; اما مسئوليت و رسالت خطير حفظ رسمالخط و كتابت قرآن كريم به منظور جلوگيري از هرگونه تحريف و سوء استفاده دشمنان اسلام همچنان بر دوش مؤمنين متعهد و عاشقان مكتب قرآن است. در پي پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي در ايران ضرورت ايجاد يك سيستم نظارت و كنترل مطمئن در زمينة چاپ و انتشار قرآن كريم احساس گرديد و به لحاظ درك چنين ضرورتي بود كه ادارة نظارت بر چاپ و نشر قرآن كريم سازمان تبليغات اسلامي در مردادماه 1364 بنا به مصوبه شوراي عالي تبليغات اسلامي و همچنين بخش نامه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ،فعاليت خود را به طور رسمي آغاز نمود.
تشكيلات و شرح وظايف
مأموريت اصلي اين اداره حفظ و صيانت قرآن كريم از هر گونه تحريف و سوءاستفاده دشمنان اسلام و جلوگيري از هرگونه اشتباه و خطاي عمدي و غيرعمدي در چاپ و نشر قرآن كريم است. اين اداره از قسمتهاي تصحيح ـ تحقيق و آرشيو تشكيل شده و شرح وظايف هر قسمت به شرح زير است:
-
قسمت تصحيح
1 ـ 1) برنامه ريزي لازم جهت تصحيح دقيق مصاحف و تسريع آن.
2 ـ 1) نظارت بر نحوة تصحيح مصححين و رفع اشكالات و اشتباهات.
3 ـ 1) تهيه غلط نامه هاي نهايي پس از مقابله غلط نامههاي مصححين و درج در پرونده ي قرآني.
4 ـ 1) بررسي و تصحيح اوزاليد اصلاح شده توسط ناشرين و پيشنهاد صدور مجوز چاپ;
5 ـ 1) بررسي دقيق مصاحف چاپ شده به منظور پيشنهاد صدور مجوز نشر.
-
قسمت تحقيق
1 ـ 2) تحقيق پيرامون علائم وقف.
2 ـ 2) تحقيق پيرامون روشهاي تصحيح در كشورهاي اسلامي.
3 ـ 2) تحقيق پيرامون رسم الخط قرآن كريم.
4 ـ 2) تحقيق پيرامون روشهاي كامپيوتري تصحيح قرآن كريم.
5 ـ 2) تهيه و تدوين آيين نامهها و مقررات لازم در امر تصحيح قرآن كريم.
6 ـ 2) مطالعه و بررسي خطوط و تراجم مختلف قرآن كريم.
7 ـ 2) تشكيل شوراي تحقيق با دعوت از صاحب نظران در امر كتاب و چاپ و نشر قرآن كريم به منظور دستيابي به روشهاي مؤثرتر.
-
قسمت آرشيو
2 ـ 3) تحويل قرآنها پس از شماره گذاري جهت طي مراحل تصحيح.
3 ـ 3) تهيه آرشيو نمونه خط هاي قرآني.
4 ـ 3) دريافت و آرشيو دو نسخه از قرآنهاي وارده.
5 ـ 3) تكميل پروندة قرآنها.
6 ـ 3) انجام كليه كارهاي مربوط به ثبت و نگهداري مجوزهاي چاپ و نشر.
7 ـ 3) تهيه و آرشيو نمونه قرآنهاي چاپ شده.
ناشران آثار قرآني
اسامي مؤسسات انتشاراتي كه در طول سالهاي پس از انقلاب اسلامي نسبتاً فعاليت بيشتري در چاپ و نشر قرآن كريم و آثار قرآني داشتهاند. ترتيب حروف الفبا در پي ميآيد:
1ـ آستان قدس رضوي (ع) (بنياد پژوهشهاي اسلامي)
2 ـ مؤسسه آل البيت (ع) الاحيأالتراث
3 ـ احسان
4 ـ احيأ كتاب
5 ـ اسلام
6 ـ اسوه (سازمان اوقاف)
7 ـ اقبال
8 ـ ام ابيها (س)
9 ـ اميركبير
10 ـ انصاريان
11 ـ بنياد قرآن
12 ـ بهنشر
13 ـ پيام آزادي
14 ـ پيام محراب
15 ـ جامي
16 ـ جاويدان
17 ـ چاپ و نشر الهادي (ع)
18 ـ حافظ نوين
19 ـ دارالثقلين( كتاب مبين)
20 ـ دارالفكر
21 ـ دارالقرآن الكريم (قم، آيت الله گلپايگاني ره)
22 ـ دارالكتب الاسلامية
23 ـ دفتر انتشارات اسلامي
24 ـ دفتر مطالعات تاريخ و معارف اسلامي
25 ـ دفتر نشر فرهنگ اسلامي
26 ـ رايزن
27 ـ رهروان قرآن
28 ـ سازمان اوقاف و امور خيريه
29 ـ سازمان تبليغات اسلامي
30 ـ سازمان عقيدتي سياسي نيروي انتظامي
31 ـ سبحان
32 ـ سپاه پاسداران انقلاب اسلامي
33 ـ سروش
34 ـ سنايي
35 ـ سيدالشهدأ (ع) (قم)
36 ـ شركت چاپ و نشر بين الملل
37 ـ صابرين
38 ـ فراهاني
39 ـ فردابه
40 ـ فرزان روز
41 ـ فيض كاشاني
42 ـ قدر ولايت
43 ـ قدياني
45 ـ كيهان
46 ـ محبان الحسين (ع)
47 ـ مركز ترجمه قرآن مجيد ـ زبانهاي خارجي
48 ـ مركز نشر معارف اسلامي در جهان
49 ـ مولي
50 ـ ويدا
