علم تفسير علم قرائت علم تجويد علم اسباب نزول علم آيات الاحكام تأويل قرآن
نگاهي به بعضي علوم قرآني
اصطلاح "علوم قرآني" به مسائلي اطلاق مي شود كه در مورد قرآن بحث مي كندو از جنبه هاي مختلف به شناسايي قرآن كريم مي پردازد : مانند بيان شيوه نزول قرآن ،شآن نزول آيات،نحوه ي ابلاغ كتابت،چگونگي جمع و ترتيب آيات،انواع قرائت هاي قرآني،تجويد،وقف و ابتدا،آيات محكم و متشابه،ناسخ و منسوخ، منطوق و مفهوم،مطلق و مقيد و...
ممكن است بعضي از اين علوم در خدمت فهم معاني قرآن باشند و ممكن است غير اين باشد.بنا بر اين علوم و معارفي كه در قرآن كريم است مانند عقايد،اخلاق،احكام و...منظور نيستند ؛اين علوم را اصطلاحا "علوم في القرآن"مي گويند كه علم تفسير متكفل بيان و توضيح آن است.(علم تفسير يكي از علوم قرآني است كه در خدمت فهمي معارف قرآن است.)در اينجا با بعضي از علوم قرآني آشنا مي شويم:
براي تفسير، معاني گوناگوني وجود دارد ؛ از جمله فخر رازي چنين تعريف نموده است: «تفسير علمي است كه در آن بحث ميشود از الفاظ كلام پروردگار از جهت دلالت آن ها بر مراد و مقصود خداوند.»
به عبارت ديگر تفسير دانشي است كه در بيان معاني آيات قرآن ، اسباب نزول ، محكم و متشابه، ناسخ ومنسوخ و ديگر شئون آن گفتگو ميكند.
قرائت قرآن عبارت است از: اداي كلمات به گونهاي كه بر پيامبر اسلام نازل گرديده است . فلسفه ي آن نگهداري و حفظ الفاظ قرآني از تحريف و تبديل ميباشد و يا به عبارت ديگر علم قرائت عبارت است از :طريقه ي خواندن قرآن مجيد مطابق قرائت قرّائي كه سند قرائت آنان به حضرت محمد (ص) منتهي ميشود وغرض و فايده آن، نيكو خواندن قرآن كريم است.
علم تجويد زاييده ي علم قرائت بوده و عبارت است از: قواعدي كه از قراء سبعه استنباط و تدوين گرديده است و از مخارج و صفات حروف و ساير دستورهاي تلاوت قرآن مجيد بحث ميكند، نخستين كسي كه اين علم را به رشته ي تحرير درآورده (ابومزاحم موسي بن عبيدالله) است كه در قرن چهارم ميزيسته است.
دانشي است كه عهدهدار بيان و توضيح حوادث تاريخي و جريانهايي است كه نزول آيات قرآني را ايجاب كرده است.
احكام شرعي داراي منابعي است، از جمله اين منابع قرآن كريم است كه در قالب تقريباً پانصد آيه به بيان احكام شرعي از قبيل امر و نهي و مباحث حقوقي پرداخته است. بررسي اين آيات از جهات گوناگون در جهت كشف مقصود و منظور شارع مقدس، علم آيات احكام را به وجود آورده است.
تأويل در لغت به معني بازگردانيدن و رجوع است و در قرآن مجيد عبارت است از: ارجاع و رجوع دادن آيات متشابه به يكي از معاني احتمالي ؛ به عبارت ديگر تأويل معلوم كردن باطن آيه است. البته بعضي ها تفاوت معناني چنداني تفسير و تأويل قائل نيستند.
